Communicatie
Pen en papier en ???
In de beginfase van de doofheid, zal de communicatie vooral verlopen door opschrijven en lezen. Iemand die net doof is, heeft nooit spraakafzien of gebaren geleerd. Ook zijn er plots- en laatdoven, die moeilijke interactieve vaardigheid van het spraakafzien niet meer kunnen leren. Of zoveel inspanning moeten doen, dat het gene wat men verstaat weer heel snel vergeten wordt. Bijvoorbeeld door ouderdom, een andere beperking of als je door bijvoorbeeld aangezichtverlamming niet meer duidelijk kunt spreken.Communiceren met behulp van pen en papier lijkt dan de enige uitkomst. Dit gaat niet snel, vraagt wederzijds veel geduld en is zeker ook heel lastig als je ook nog visuele beperkingen hebt. Ook voor deze moeilijke situaties is er een tijdelijk of blijvend adequaat hulpmiddel: de Lightwriter.
Spraakafzien
Spraakafzien (vroeger vaak liplezen genoemd) is het aflezen van klanken van iemands mond gecombineerd met informatie uit non-verbale informatie zoals gezichtsuitdrukkingen en lichaamstaal. Met spraakafzien is niet alles te verstaan wat iemand zegt. De letters a en o zijn duidelijk te zien aan de mondvorm. Maar de letters k en g zitten achter in de keel en zijn niet af te lezen. Ook het verschil tussen de p, b, en m is niet te zien. Klassiek voorbeeld zijn de woorden paard, baard en maart; om te weten welke woord is gezegd, is de hele zin nodig. Dat betekent dus ook dat in "telegramstijl" spreken uit den boze is. Evenals te weinig of te veel articulatie.
Voor het leren van spraakafzien kan men na verwijzing van een arts terecht bij een logopedist. Het audiologisch centrum heeft adressen van logopedisten die ervaring hebben met het leren van spraakafzien.
De ene persoon leert sneller spraakafzien dan de andere. Als men geleidelijk doof wordt, is men vaak al ingesteld op het mondbeeld. Maar de mate waarin men uiteindelijk leert spraakafzien, verschilt van persoon tot persoon. Omdat niet alle klanken afzonderlijk zichtbaar zijn, wordt gezegd dat maximaal 25%-30% van hetgeen gezegd wordt, af te lezen is.
Gebaren
Spraakafzien is vaak erg vermoeiend in communicatie. Bovendien is spraakafzien alleen soms niet toereikend. Daarom kunnen gebaren worden gebruikt ter ondersteuning.
Nederlandse Gebarentaal (NGT) is de taal van doofgeboren mensen in Nederland (prelinguaal doven). Het is een echte taal met eigen grammatica, die afwijkt van het Nederlands.
Plots- en laatdoven hebben echter een horende achtergrond en omgeving en hun moedertaal Nederlands. Voor plots- en laatdoven is het leren van Nederlandse Gebarentaal daarom vaak een brug te ver, zeker als iemand net doof is. Het leren communiceren in "Nederlands ondersteund met gebaren" (NmG) ligt dichter bij huis. NmG volgt de woordvolgorde en zinsbouw van het Nederlands en maakt daarbij gebruik van de gebarenschat van de Nederlandse Gebarentaal. Simpeler gezegd blijf je gewoon Nederlands praten, maar maak je bij de gesproken woorden een gebaar.