Ziektewet en WAO
Ziektewet en WULBZ
De Ziektewet is per 1 januari 1996 geprivatiseerd. De Ziektewet bestaat alleen nog voor bepaalde groepen werknemers zoals werknemers met een tijdelijk dienstverband, herintredende WAO'ers en ziekte werklozen.
Werkgevers zijn meer verantwoordelijk voor zieke werknemers. Hiervoor bestaat de Wet uitbreiding loondoorbetaling bij ziekte (WULBZ). Als een werknemer door ziekte niet meer kan werken, dan heeft hij of zij recht op loondoorbetaling door de werkgever. Hierbij gaat het om minimaal 70% van het dagloon (minimaal minimumloon) en maximaal 70% van het maximumdagloon. In veel CAO's afgesproken dat de werkgever 80% of 100% van het loon bij ziekte doorbetaalt. De eerste twee ziektedagen kunnen wachtdagen zijn, dat wil zeggen dat niet wordt doorbetaald, afhankelijk van CAO, de arbeidsovereenkomst of het bedrijfsreglement. Als een werknemer binnen 4 weken opnieuw ziek wordt, dan wordt dit gezien als voortzetting oude ziektegeval.
Per 1 april 2002 zijn de rechten en plichten van werkgever en werknemer tijdens het eerste ziektejaar aanzienlijk aangescherpt (Wet verbetering poortwachter). Als na 6 weken te voorzien is dat het verzuim langer zal duren, dan brengt de Arbodienst advies uit over herstel en reïntegratie. Werkgever en werknemer stellen samen een reïntegratieplan op en wijzen een casemanager aan die voor de uitvoering en de contacten zorgt.
De werkgever is nog steeds verplicht om de werknemer binnen 13 weken ziek te melden bij het UWV. De werkgever en werknemer moeten in de achtste maand van het eerste ziektejaar in een reïntegratieverslag verantwoording afleggen over wat zij hebben gedaan om terugkeer naar het werk te bespoedigen. Dit verslag wordt getoetst door het UWV. Als blijkt dat onvoldoende is gedaan om reïntegratie te bespoedigen, dan kunnen sancties worden opgelegd.
Een werkgever is verplicht om ander passend werk te zoeken voor de werknemer. Een werknemer is verplicht om passend werk te accepteren. Als er binnen de eigen organisatie geen passend is, dan is de werkgever sinds 1 januari 2003 ook verplicht om buiten de eigen organisatie naar een passende baan te zoeken. Deze verplichting geldt voor alle werknemers die op of na 1 januari 2003 ziek zijn geworden. De werknemers die voor 1 januari 2003 ziek zijn geworden (en na 1 april 2002) is het UVW de aangewezen instelling om naar passend werk bij een andere werkgever te zoeken.
Het is voor werkgever en werknemer mogelijk om bij het UWV een 'second opinion' aan te vragen over de vraag of er binnen het bedrijf andere passende arbeid aanwezig is en of de werkgever voldoende aan reïntegratieactiviteiten heeft gedaan.
Werkgevers die onvoldoende hebben gedaan om een zieke werknemer aan het werk te helpen, kunnen worden verplicht om het loon maximaal een jaar langer door te betalen. Werknemers die zich onvoldoende hebben ingespannen, kan (een deel van) de WAO-uitkering worden geweigerd. Bovendien kan de loondoorbetaling van werknemers die niet meewerken aan hun reïntegratie worden stopgezet en/of kan ontslag volgen.
Na 52 weken ziekte kan de werknemer in aanmerking komen voor WAO. De WAO-aanvraag moet binnen 9 maanden na de ziekmelding bij het UWV zijn ingediend. Werkgever en werknemer kunnen gezamenlijk het UWV vragen om de WAO-keuring (maximaal een jaar) uit te stellen, bijvoorbeeld als de reïntegratie in vergevorderd stadium is.
WAO
De Wet op de arbeidsongeschiktheidsverzekering (WAO) is bedoeld voor diegenen die langdurig ziek of gehandicapt zijn en daardoor niet meer (volledig) in eigen onderhoud kunnen voorzien. De WAO geldt niet voor vroeggehandicapten en zelfstandigen; zij kunnen een beroep doen op de WAJONG of WAZ. Om in aanmerking te komen moet aan bepaalde voorwaarden worden voldaan. De werknemer moet zelf de WAO-uitkering bij de Uitvoering Werknemersverzekeringen (UWV) aanvragen. De arbeidongeschiktheidskeuring wordt uitgevoerd door verzekeringsartsen van de UWV. Hierbij wordt gekeken naar medische beperkingen en wat iemand nog voor werk kan verrichten. Uiteindelijk komt er een arbeidongeschiktheidspercentage uit. De hoogte van de uitkering is afhankelijk van het verdiende loon en de mate van arbeidsongeschiktheid. Wie in de WAO komt, is in principe verplicht verzekerd voor het ziekenfonds.
Tijdens de eerste twee jaar ziekteverzuim is er ontslagbescherming voor de werknemer. Als de werknemer weer aan de slag kan, moet eerst worden bekeken of het oude werk weer kan worden hervat. Als het oude werk niet meer uitgevoerd kan worden, moet de werkgever eerst al het mogelijke doen om ander passend werk binnen de organisatie aan te bieden. Als dat er niet is, dan moet de werkgever de werknemer binnen een ander bedrijf aan de slag helpen. Als een werknemer twee jaar (deels) ziek is geweest en er zijn geen mogelijkheden om weer te gaan werken dan mag de werkgever de werknemer wel ontslaan (voor het gedeelte dat de werknemer ziek is).
Vernieuwing WAO 2004-2006
De WAO wordt op korte termijn veranderd. Die verandering gaat in een aantal stappen. Eerste stap is dat de werkgevers vanaf 1 januari 2004 twee jaar loon moet doorbetalen bij ziekte. Dat is nu één jaar. In het tweede ziektejaar zal de loondoorbetaling 70% bedragen. Alleen werknemers die niet werken en in het tweede jaar 70% betaald krijgen, komen na afloop van de twee ziektejaren in aanmerking voor een arbeidsongeschiktheidskeuring.
Het UWV beoordeelt na twee ziektejaren of werkgever en werknemer voldoende hebben gedaan om aangepast of ander werk te vinden, binnen het eigen bedrijf of bij een ander bedrijf. Als de werkgever niet genoeg heeft gedaan, dan wordt de periode van loondoorbetaling verlengd. Als de werknemer niet voldoende heeft gedaan, dan kan loondoorbetaling wordt stopgezet of kan hij worden ontslagen. Er komt een lijst van ziekten die binnen twee jaar na aanvang van de ziekte te genezen zijn of waarmee iemand nog wel kan werken. In dat geval heeft iemand geen recht op een uitkering voor volledige en duurzame arbeidsongeschiktheid.
Vanaf 2006 krijgen alleen volledig en duurzaam arbeidsongeschikten recht op een uitkering van 70% van het laatst verdiende loon (op grond van de nieuwe wet Inkomensvoorziening Volledig Arbeidsongeschikten). De hoogte en de duur van de uitkering zal hetzelfde zijn als bij de huidige WAO-uitkeringen. Gedeeltelijk arbeidsgeschikten die meer dan 35% arbeidsongeschikt zijn, vallen straks onder een nieuwe wet Werkhervatting Gedeeltelijk Arbeidsgeschikten. Gedeeltelijk arbeidsongeschikten die meer dan 35% ongeschikt en die werken, hebben recht op een loonaanvulling. Deze is 70% van het verschil tussen het laatst verdiende loon en het nieuwe loon. Deze aanvulling loopt in principe vijf jaar. Gedeeltelijk arbeidsgeschikten die minder dan 35% arbeidsongeschikt zijn, blijven in principe in dienst van de werkgever. Gedeeltelijk arbeidsongeschikten die werkloos zijn, hebben recht op een WW-uitkering. Bij deze regeling wordt rekening gehouden met het inkomen van de partner. Maar het eigen vermogen hoeft niet te worden 'opgegeten'.
Degenen die op 1 januari 2006 recht hebben op een WAO-uitkering, komen geleidelijk onder het nieuwe stelsel. Er komt een overgangsfase van 5 jaar.
De WAZ (Wet Arbeidsongeschiktheid Zelfstandigen) wordt afgeschaft. De WAJONG blijft intact.
Voor mensen die (deels) arbeidsongeschikt raken als gevolg van een arbeidsongeval of beroepsziekte komt er een Extra Garantieregeling Beroepsrisico's.